Bitki Ekstresi Nedir?
Ekstre, bitkisel hammaddenin belirli bileşenlerinin uygun bir ekstraksiyon işlemiyle elde edildiği üründür.
Bitkinin kökü, yaprağı, tohumu, meyvesi veya farklı bölümleri kullanılan ürüne göre hammadde olarak değerlendirilebilir.
Ekstraksiyon sırasında su, etanol veya ürüne ve yönteme uygun başka ortamlar kullanılabilir.
Bu işlem sonucunda sıvı bir ekstre elde edilebildiği gibi sonraki işlemlerle kuru ekstre de hazırlanabilir.
Bitki Tozu ile Ekstre Aynı Şey mi?
Hayır.
Bitki tozu genel olarak uygun bitki materyalinin kurutulması ve fiziksel olarak öğütülmesi sonucunda elde edilir.
Ekstrede ise ekstraksiyon adı verilen farklı bir işlem vardır.
Bitkisel hammaddedeki belirli çözünebilir bileşenler uygun ortam kullanılarak başlangıç materyalinden ayrılır.
Daha sonra bu ekstrenin sıvı veya kuru forma dönüştürülmesi mümkündür.
Bu nedenle önemli bir ayrım vardır:
Bir kuru ekstre toz görünümünde olabilir; ancak her bitki tozu ekstre değildir.
Ürün adlarında “toz” ve “ekstre” ifadelerinin birbirlerinin yerine kullanılmaması gerekir.
Ekstraksiyon Nedir?
Ekstraksiyon, bitkisel materyaldeki belirli bileşenlerin uygun bir ortam aracılığıyla bitkiden ayrılması işlemidir.
Kullanılan ekstraksiyon ortamı ürünün nihai bileşimini etkileyebilir.
Bunun nedeni bitkide bulunan farklı bileşiklerin su, etanol veya diğer ortamlardaki çözünme özelliklerinin aynı olmamasıdır.
Ekstraksiyon süresi, sıcaklık, kullanılan hammadde miktarı ve işlem yöntemi de nihai ürünün özelliklerinde farklılığa neden olabilir.
Bu nedenle aynı bitkiden hazırlanmış iki ekstre aynı isimle satılsa bile tamamen aynı kimyasal profile sahip olmak zorunda değildir.
Ekstre Oranı Nedir?
Bitkisel ekstrelerin üzerinde zaman zaman 4:1, 5:1, 10:1 veya 20:1 gibi oranlar görülebilir.
Bu değerler genel olarak kullanılan başlangıç bitkisel materyali ile elde edilen ekstre arasındaki ilişkiyi ifade etmek amacıyla kullanılan bitki-ekstre oranlarıdır.
Ancak bu oranları doğrudan ürünün “kaç kat güçlü” olduğunu gösteren bir rakam gibi yorumlamak doğru değildir.
Örneğin iki farklı ürünün üzerinde 10:1 ifadesi bulunması bu ürünlerin birebir aynı kimyasal içeriğe veya özelliklere sahip olduğunu göstermez.
Ekstraksiyon ortamı, üretim yöntemi, kullanılan bitki bölümü ve ürünün diğer özellikleri de değerlendirilmelidir.
10:1 Ekstre 10 Kat Daha Güçlü mü?
Bu, bitkisel ürünlerde en sık yanlış yorumlanan konulardan biridir.
10:1 gibi bir ekstrakt oranı tek başına ürünün başka bir üründen “10 kat daha güçlü” olduğunu söylemek için yeterli değildir.
Oran hammaddenin ve elde edilen ekstrenin miktar ilişkisini tanımlar.
Nihai ürünün bileşimi için hangi bitkinin kullanıldığı, bitkinin hangi bölümünün işlendiği, hangi ekstraksiyon ortamının kullanıldığı ve varsa ürünün standardizasyon bilgileri de önemlidir.
Dolayısıyla ekstreleri karşılaştırırken yalnızca oranlara bakmak yeterli değildir.
Standardize Ekstre Nedir?
“Standardize ekstre” bitkisel ekstrelerde sık karşılaşılan bir başka ifadedir.
Standardizasyon genel olarak belirli bileşenlerin veya işaretleyici bileşiklerin üretim partileri arasında belirlenen özellikler içerisinde tutulması amacıyla kullanılan bir yaklaşımdır.
Bir üründe “standardize” ifadesi bulunuyorsa mümkün olduğunda hangi bileşene göre standardize edildiğine de bakılmalıdır.
Çünkü “standardize” kelimesi tek başına ekstrenin bütün kimyasal özelliklerini açıklamaz.
Ekinezya Ekstresi Nedir?
Ekinezya, Echinacea cinsine ait farklı bitki türleri için kullanılan genel bir isimdir.
Özellikle Echinacea purpurea, Echinacea angustifolia ve Echinacea pallida gibi farklı türlerle karşılaşılabilir.
Bu türlerin kimyasal profilleri ve kullanılan bitki bölümleri aynı olmak zorunda değildir.
Ekinezya üzerine yapılan bileşim çalışmalarında kafeik asit türevleri, alkilamidler, polisakkaritler ve farklı fenolik bileşikler incelenmektedir.
Şikorik Asit Nedir?
Şikorik asit, İngilizce literatürde “cichoric acid” olarak adlandırılır.
Ekinezya türlerinin, özellikle Echinacea purpurea'nın kimyasal bileşimi incelenirken karşılaşılan kafeik asit türevlerinden biridir.
Şikorik asit miktarı bitkinin kullanılan bölümüne, yetiştirme koşullarına ve ekstraksiyon yöntemine göre farklılık gösterebilir.
Bu nedenle bir ekinezya ürününde kesin şikorik asit miktarı belirtilecekse ürünün kendi analiz bilgilerinin kullanılması gerekir.
Alkilamidler Nedir?
Alkilamidler, ekinezya üzerine yapılan kimyasal çalışmalarda incelenen bileşik gruplarından biridir.
Farklı Echinacea türlerinde ve bitkinin farklı bölümlerinde çeşitli alkilamid yapıları bulunabilir.
Bu durum kullanılan bitki bölümünün neden önemli olduğunu da gösterir.
Örneğin bitkinin kökünden hazırlanan bir ekstre ile toprak üstü bölümlerinden hazırlanan bir ekstrenin aynı bileşim profiline sahip olduğu varsayılmamalıdır.
Polisakkaritler Nedir?
Polisakkaritler, çok sayıda monosakkarit biriminin birleşmesiyle oluşan kompleks karbonhidrat yapılarıdır.
Ekinezya üzerinde gerçekleştirilen kimyasal çalışmalarda farklı polisakkarit yapıları da araştırılmıştır.
Bunların özellikleri ve miktarları kullanılan hammaddeye ve ekstraksiyon yöntemine göre değişebilir.
Kullanılan Bitki Bölümü Neden Önemlidir?
Bitkilerin bütün bölümleri aynı kimyasal profile sahip değildir.
Kök, yaprak, çiçek, meyve veya tohum içerisinde bulunan bileşiklerin türü ve oranı farklı olabilir.
Bu nedenle bir bitkisel ekstreyi tanımlarken yalnızca bitkinin günlük adı yeterli olmayabilir.
Mümkün olduğunda şu bilgiler birlikte değerlendirilmelidir:
- Bitkinin bilimsel adı
- Kullanılan bitki bölümü
- Ekstraksiyon yöntemi
- Ekstre oranı
- Varsa standardizasyon bilgisi
- Ürün formu
- İçindekiler
-
Bilimsel Bitki Adı Neden Önemlidir?
Günlük isimler bazen birden fazla bitki türü için kullanılabilir.
Bilimsel isimlendirme hangi bitki türünün kullanıldığını daha açık biçimde belirtir.
Ekinezya bunun iyi bir örneğidir.
“Ekinezya” tek başına bir cinsi ifade ederken ürünlerde farklı Echinacea türleri kullanılabilir.
Bu nedenle ayrıntılı ürün karşılaştırmalarında bilimsel adın kontrol edilmesi faydalı bir ayırt edici bilgidir.
İnternetten Ekstre Satın Alırken Nelere Bakılmalı?
E-ticarette çok sayıda bitki tozu ve bitkisel ekstre ürünü bulunuyor.
Ürün seçerken yalnızca ön yüzündeki bitki adına veya “yüksek oranlı ekstre” gibi ifadelere odaklanmak yerine ürün bilgisinin tamamının incelenmesi gerekir.
İçindekiler, kullanılan bitki bölümü, ürün formu, net miktar, ekstrakt oranı ve varsa standardizasyon bilgileri karşılaştırılabilir.
Sepe Natural'da Toz Ürünler ve Toz Ekstreler ayrı bir ürün kategorisi olarak sunulmaktadır. Farklı bitkisel ekstre ve toz seçeneklerini karşılaştırırken her ürünün kendi etiket ve açıklama bilgilerinin esas alınması önemlidir.
Ekstre ile Yağ Arasındaki Fark Nedir?
Bitkisel yağ ve bitki ekstresi birbirinden farklı ürün gruplarıdır.
Bitkisel yağlarda temel inceleme konusu çoğunlukla yağ asidi profilidir.
Ekstrelerde ise bitkinin ekstraksiyonla elde edilen farklı bileşik grupları ön plana çıkabilir.
Örneğin aspir, badem veya kayısı çekirdeği yağlarında oleik ve linoleik asit gibi yağ asitlerinden söz edilirken ekinezya ekstresinde kafeik asit türevleri ve alkilamidler gibi başka bileşik grupları incelenir.
Bu nedenle “bitkisel ürün” ifadesinin çok geniş bir ürün grubunu kapsadığı unutulmamalıdır.
Bitki tozu, bitki ekstresi ve standardize ekstre aynı kavramlar değildir.
Bir ekstrenin özelliklerini anlamak için yalnızca bitkinin adına veya 10:1 gibi tek bir sayıya bakmak yeterli olmaz.
Kullanılan tür, bitki bölümü, ekstraksiyon yöntemi, ekstre oranı ve varsa standardizasyon bilgisi birlikte değerlendirilmelidir.
Bu kavramları bilmek, bitkisel ekstrelerin ürün açıklamalarını daha doğru okumayı ve farklı ürünleri daha bilinçli şekilde karşılaştırmayı kolaylaştırır.